Režija: Aleksandra Kovačević
Sezona 2010/2011.
Premijera 213.
Godina LV
Uloge:
Marta.... Lidija Cvetić
Petar... Petar Lukić
Vanja.... Zoran Cerovina
Gero..... Predrag Pavlović
Goga...... Ana Jerotijević
Nina.... . Biljana Talić
Eva.... Stefan Milikić
Viktor..... Vladan Slavković
Dize.... Aleksandar Perišić
Koreograf: Petar Rajković
Kompozitor: Predrag Milanović
Scenografija: Vladan Slavković
Kostimograf: Stefan Savković
inspicijent: Zoran Damjanović
svetlo: Aleksandar Tomović
ton: Svetozar Tošić
sufler: Anđela Pavlović
izrada dekora: Zoran Milić, Marko Živković, Slobodan Gajović
izrada kostima i garderoba: Olivera Živković, Jelena Pavlović, Biserka Banduka
Dramski libreto Žanine Mirčevske se bavi sudbinama devetoro ljudi zarobljenih u crnoj rupi vremena. Radnja se događa u jednoj hotelskoj sobi, u intervalu od 50 godina. Potpuno različiti karakteri proživljavaju ključne trenutke svog života u istom prostoru. Neki slave medeni mesec, pa srebrnu, i na kraju zlatnu svadbu, dok se neke homoseksualne ljubavi po prvi put put dešavaju na ekskurziji, i potom istrajavaju u vremenu… Neki umiru, i nastavljaju da egzistiraju kao duhovi, neki se bore sa sopstvenom savešću, a neki usamljeno prelamaju u sebi sudbine svih drugih. Svako sa svojom strašću, nadom i fatumom, u sopstvenoj samoći, istovremeno upućen i osudjen na druge, bolno i tegobno nosi sa sobom posebnu vrstu ličnog pakla.
Koristeći se principom brze montaze, filmske produkcije i jakog ekspresivnog izraza, ova predstava plasira posebnu estetiku koja kombinuje u sebi germansku svedenost i preciznost sa slovenskom ostrašćenošću. Naša potreba da korespondiramo sa ubrzanim duhom sadašnjeg trenutka, dovela nas je do ovog uzbudljivog pozorišnog doživljaja, koji gledaoca nosi i vodi kroz različite žanrove do velikog finala, ne ostavljajući mu ni trenutka predaha.
Predstava “ Gnev Božji” eksplicitno i hrabro, ostrašćenom glumačkom igrom kao i specifičnim estetskim izrazom autorske ekipe, izražava naš zajednički doživljaj sveta. Nastala odmah posle zemljotresa koji je znatno oštetio našu zgradu, ona označava rešenost ove male pozorišne zajednice da ne odustane od pozorišta. Ansambl i ekipa ovom predstavom izražavaju kako sopstveni egzistencijalni krik, tako i potpunu posvećenost i predanost pozorišnoj umetnosti.
Tekst kritike
OD KRAJA SVETA DO NJEGOVOG POČETKA
(predstava Kraljevačkog pozorista Dies Irae, ili Gnev Božji Žanine Mirčevske, u režiji Aleksandre Kovačević)
Za razliku od ostalih umetnosti, čini se da pozorište odavno nije govorilo o „kraju sveta“. Ili barem nije govorilo na eksplicitan način. Misao o danu gneva, danu nevolja, danu nesreća i bede, danu mraka i tame, danu oblaka i munja, danu truba i rušenja tvrdih gradova i visokih bedema, razorno ubedljivo iskazana prvo u Otkrovenju Jovanovom, a zatim u čitavom nizu religijskih, umetničkih i filozofskih ostvarenja tokom istorije, ali i ne samo njima, svoje odjeke u pozorištu u poslednjih pedesetak godina nalazila je u tek po kojem motivu, pre svega zahvaljujući univerzalnosti biblijskih poruka. Nakon drama Beketa i Joneska, barem za trenutak, odustalo se od apokaliptičkog viđenja sveta. Ukorenjenost u ideju brzog napretka i ovozemaljskog blagostanja, samodovoljnost u prostoru jednog dela blokovske podeljenosti, tek krajem 20. veka preobraća se u sve veći i gotovo panični strah od sopstvenog naličja. Raspad socijalističkog bloka, te Fukujamova tvrdnja o "kraju istorije", sve hroničniji teroristički napadi i čitav niz tehnolško-političko-ekonomskih revolucija, naterali su i pozorište, i unutar njega posebno dramski tekst, da ponovo prizove sliku „kraja sveta“. Sa generacijom dramskih pisaca i spisateljica rođenih oko 1970. godine, odnosno onih koji stasavaju kao spisatelji/ke u poslednjoj deceniji 20. veka, svakako najpoznatija Sara Kejn (1971 – 1999), koja se može smatrati i svojevrsnim rodonačelnikom drame 21. veka, dramski tekst sve više pokušava da raz/u/obliči besmisao i destrukciju onoga što se uobičajeno zove stvarni svet i sve češće poseže za motivima "Gneva Božijeg".
Žanina Mirčevska (1967, Skoplje), makedonska dramaturškinja i teatrološkinja, poslednju deceniju sa stalnim boravkom u Sloveniji, bez ikakve sumnje jedna je od najznačajnijih pozorišnih spisateljica i teoretičarki sa prostora nekadašnje SFRJ i jedna od nosioca te nove drame. Ona je već svojom prvom dramom Dies Irae, ili Gnev Božji (1990) skrenula pažnju na sebe, da bi nedavno ovaj dramski tekst ušao i u Antologiju savremene makedonske drame. U njemu ona razotkriva dekadentno - ukorenjena u uverenju neizbežnog poraza i katastrofe, uzrokovane razvojem civilizacije, odnosno uzrokovane samospoznajom i samoslobađanjem čoveka od nataloženih socio-kulturnih ograničenja. Upravo se Dies Irae, ili Gnev Božji može smatrati svojevrsnim programskim uvodom u sve njene kasnije dramske tekstove. Jedinstveni prostor zatamnjenog, skrajnutog, ovde soba u nekom zabačenom motelu, na različite načine transponuje se i u, ako ne sve, onda većinu njenih drama. Na višoj simboličkoj ravni - jedinstvo prostora, kao nemogućnost izlaska iz okvira, konačno i metafora svakodnevnog i sveprisutnog u jedinstvenoj semiosferi sveta, sakuplja sva vremena, koji likovi u sebi i sa sobom nose i uznačavaju. Otuda, njena drama (i njene drame) u prvi plan stavlja vreme kao medij u kome likovi potvrđuju ili ne potvrđuju svoja očekivanja. Pri tome vreme nije identično sa vremenom uzročno-posledičnih događanja, već je mera apsurdnih obrta čovekove ljudske drame, kojima se uspostavljaju različita simultana prikazivanja. Na taj način fikcionalni ili stvarni smer vremena ne poznaje tačke početka i kraja, već se iskapava iz fragmenata kon/tekstualne stvarnosti ne dozvoljavajući nikada do kraja da ti fragmenti pronađu svoju hijerarhijsku vrednost. S tim u vezi je i više nego indikativan naslov - pozajmljen iz čuvene himne Tome Ćelana (1200 – 1265), kojom se opisuje dan suda, poslednja truba kojom se poziva duša pred presto Boga. Taj uvod u "misu za preminule" u drami Ženine Mirčevski proteže se na 50 godina, tokom kojih devetoro likova žive i umiru.
Na srpskim pozorišnim scenama ovaj tekst premijerno je izveden dva puta, i to oba puta u Kraljevačkom pozorištu i u režiji Aleksandre Kovačević (1996. i 2011.). Poslednja premijera izvedena je na sceni "Raša Plaović" Narodnog pozorišta u Beogradu. Razlog zašto premijera nije održana na sceni Kraljevačkog pozorišta više je nego simboličan - pozorišnom sudbinom premijera je izvedena neposredno nakon velikog zemljotresa koji je zadesio Kraljevo, i sasvim ne/nametljivo razrušena je granica između pozorišne i nepozorišne stvarnosti.
Aleksandra Kovačević prati filozofsku premisu i same scenske nagoveštaje i uputstva autorke. Uz pomoć koreografa Petra Pjera Rajkovića, kompozitora Predraga Milanovića, scenografa Vladana Slavkovića i kostimografa Stefana Savkovića, stvara i razigrava prostor motelske sobe, u kojem šljašteća reklama, šumovi ulice i plastificirani krevet koji dominira scenom, asimiluje i anticipira naizgled hronološko-biografsko vreme svakog lika, stvarajući na taj način sistem biografija određene sredine, koju gledalac ipak jedino može tumačiti kao hronološko-biografsko vreme izvođenja. Devetoro glumaca, zadivljujuće glumačke ekstravagancije, u rediteljski koncipiranim identičnim vremenskim intervalima, interpretira ostatke života četiri para (od venčanja do zlatne svadbe prvo mladih bajkera, a onda rezigniranog bračnog para Marte /Lidija Cvetić/ i Petra /Petar Lukić/, od uzgrednog bega u drugarsko pijanstvo do samodestruktivnog preispitivanja svrsishodnosti življenja dvojice prijatelja vozača Vanje /Zoran Cerovina/ i Gera /Predrag Pavlović/, lezbijske ljubavi Goge /Ana Jerotijević/ i Nine /Biljana Talić/ započete na školskoj ekskurziji kao (samo)otkrivanje tela do pristajanja na uobičajeni život, u kojem ta njihova tajna ljubav opstaje sa svim trzavicama zabranjene ljubavi, ljubavna igra androgene Eve /Stefan Milikić/ i Viktora /Vladan Slavković/ duž polarizovane ose na čijim krajevima se nalaze Eros i Tanatos), i jednog usamljenika Dize /Aleksandar Perišić/ koji, za razliku od drugih, prelazi obrnuti put - na početku ga vidimo gotovo kao raspadnutog leša, kroz koji se prelama sudbina metafizike savremenog sveta, da bi se tokom vremena sve više i više podmlađivao. I upravo kroz ovaj lik i ovim izokretanjem temporalnosti i hronologije, rediteljka vrši radikalnu dramaturšku intervenciju na tekstu, dodatno potcrtavajući stalno prisutni "dan suda", koji suštinski opstaje izvan racionalnog poimanja vremena.
U ovakvoj koncepciji skoro sve niti predstave sastaju se u jednoj tački: odustajanje od fabule, izostavljanje glavnog lika, napuštanje realističko-psihološkog utemeljenja, a iznad svega brza montažna tehnika i mešanje vremenskih i prostornih formi karakterističnih za film. Otuda je i ovde granica između prostora i vremena rasplinuta – prostor ima kvazivremenski, a vreme ima prostorni karakter. Iz ovoga se naglašava istovremenost sadržaja svesti, imanencija prošlosti i sadašnjosti, neprestano zajedničko proticanje raznih vremenskih perioda, gotovo bezoblična promenljivost unutrašnjeg iskustva, nemogućnost razlikovanja i određivanje sredstava u kojima se subjekt kreće.